Kərbəla qiyamı Şiə və Əhli sünnə təfəkküründə necə tanıtırılmışdır ?

Kərbəla qiyamı İslam tarixinin ən mühüm hadisələrindən biridir. Şiə və əhli-sünnə mənbələri hadisənin əsas gedişatı barədə ümumən həmfikirdirlər, lakin qiyamın məqsədi və nəticələrinin təhlilində müəyyən fərqlər mövcuddur.
............
Tarixi hadisənin xülasəsi

Hicri 60-cı ildə Muaviyə ibn Əbu Süfyan vəfat etdikdən sonra oğlu Yezid ibn Muaviyə hakimiyyətə gəldi. Yezid İmam Hüseyn ibn Əlidən beyət tələb etdi. İmam Hüseyn (ə) Yezidin hakimiyyətini İslam prinsiplərinə uyğun hesab etmədiyi üçün beyətdən imtina etdi.

Kufədən çoxlu dəvət məktubları aldıqdan sonra İmam Hüseyn (ə) Məkkədən İraqa doğru hərəkət etdi. Lakin Kufə əhalisinin əksəriyyəti qorxu və təzyiq səbəbindən ona yardım etmədi. Nəticədə hicri 61-ci ilin Məhərrəm ayının 10-da (Aşura günü) Kərbəlada İmam Hüseyn (ə) və səhabələri şəhid edildi.
..................
Şiə mənbələrində Kərbəla qiyamının məqsədi

Şiə alimlərinə görə qiyamın əsas məqsədləri bunlar idi:

İslam dinini təhrifdən qorumaq.
Zalıma qarşı çıxmaq və haqqı müdafiə etmək.
Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etmək.
Peyğəmbərin (s) sünnəsini dirçəltmək.
...............
İmam Hüseyn (ə) buyurur:

«Mən nə təkəbbür, nə fitnə-fəsad, nə də zülm etmək üçün çıxmışam. Mən yalnız cəddim Peyğəmbərin ümmətini islah etmək üçün çıxmışam. Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etmək istəyirəm.»

Mənbə:
Bihar al-Anwar, c. 44, s. 329;
Maqtal al-Husayn.
................
Əhli-sünnə mənbələrində Kərbəla

Bir çox sünni tarixçiləri də İmam Hüseynin (ə) fəzilətini və Yezidin dövründə baş verən faciəni qeyd etmişlər.

İbn Kəsir

O yazır ki, Hüseyn ibn Əli böyük, şərəfli və fəzilətli şəxs idi və onun öldürülməsi müsəlmanlar üçün böyük müsibət oldu.

Mənbə:
Əl-Bidayə və'n-Nihayə, c. 8, s. 217–221.

Əz-Zəhəbi

O, İmam Hüseyni "Cənnət gənclərinin ağası" adlandırır və onun şəhadətini böyük faciə kimi təqdim edir.

Mənbə:
Siyar A'lam ən-Nubəla, c. 3, s. 280–321.
..........
İbn Həcər Heytəmi

Yazır:

"Hüseynin qətli böyük günahlardan və ən ağır cinayətlərdəndir."

Mənbə:
Əs-Səvaiq əl-Muhriqə, s. 192.
..............
Şiə və sünni baxışlarının ortaq nöqtələri
İmam Hüseyn (ə) Peyğəmbərin (s) nəvəsidir.
Kərbəla hadisəsi böyük faciədir.
Hüseyn (ə) və səhabələri şəhid edilmişdir.
Onun şəhadəti İslam tarixində mühüm dönüş nöqtəsidir.
Peyğəmbər (s) Hüseyn (ə) haqqında buyurmuşdur:

«Həsən və Hüseyn cənnət cavanlarının ağalarıdır.»

Mənbələr:
Sunan at-Tirmidhi, hədis 3768;
Musnad Ahmad ibn Hanbal, c. 3, s. 3.
...........
Nəticə

Şiə mənbələrinə görə Kərbəla qiyamı ilahi imamətin və haqqın müdafiəsi uğrunda edilmiş müqəddəs bir qiyamdır. Əhli-sünnə mənbələrinin əksəriyyəti də İmam Hüseynin (ə) haqq mövqedə olduğunu, onun şəhadətinin isə İslam tarixinin ən böyük faciələrindən biri olduğunu qəbul edir. Fərq əsasən qiyamın teoloji və imamət baxımından şərhindədir, hadisənin özündə deyil.\sualcavab.ge