Qurban payın bölüşdürülməsi, paylanması haqda məzhəblərdə olan hökmlər və hədislərdə nələr gəlmişdir ? Geniş izah və araşdırma
Qurban (الأضحية / qurbanlıq heyvan) ətinin paylanılması məsələsi İslam fiqhində mühüm mövzulardan biridir. Həm Qur’an ayələri, həm hədislər, həm də fiqh məzhəbləri bu barədə ümumi bir istiqamət verir, lakin bəzi təfərrüatlarda fərqlər mövcuddur.
Aşağıda mövzunu mənbələrlə birlikdə sistemli şəkildə izah edirəm:
........
1. Qur’an ayələri
📖 Həcc surəsi, 28
“Onlar (qurbanlıq heyvanlardan) həm özləri yesinlər, həm yoxsullara və ehtiyac sahiblərinə yedizdirsinlər.”
📌 Buradan aydın olur ki:
Qurban ətinin bir hissəsi öz ailəyə
Bir hissəsi fakir və yoxsullara
📖 Həcc surəsi, 36
“Qurbanlıq dəvələri Allahın şeairlərindəndir… onlardan yeyin və ehtiyacı olanlara da yedirin.”
.........
2. Peyğəmbər (s) hədisləri
📚 Səhih Buxari və Müslim
Peyğəmbər (s) buyurur:
“Qurban ətindən yeyin, saxlayın və sədəqə verin.”
📌 Mənbə:
Sahih al-Bukhari, Kitab al-Adahi
Sahih Muslim, Kitab al-Adahi
📚 Hədis (Əhməd ibn Hənbəl – Musnəd)
“Qurban ətini üç hissəyə bölün: bir hissə özünüzə, bir hissə qohumlara, bir hissə isə yoxsullara.”
📌 Bu hədis fiqhi qaydada çox istifadə olunur.
........
3. Fiqh məzhəblərinin görüşləri
🟢 Hənəfi məzhəbi
Ət bölünməsi vacib deyil, amma müstəhəbdir
Tövsiyə:
1/3 özünə
1/3 qohumlara
1/3 fəqirlərə
📚 Mənbə:
“Al-Hidaya” (əl-Mərğinani)
“Bada’i as-Sana’i” (Kəsani)
.......
🟢 Şafii məzhəbi
Qurban ətini:
özün yemək olar
hamısını sədəqə vermək də olar
Amma yoxsullara vermək daha fəzilətlidir
📚 Mənbə:
“Al-Majmu’” (İmam Nəvəvi)
🟢 Maliki məzhəbi
Əsas şərt:
Ətin çox hissəsi sədəqə edilməlidir
Özün üçün saxlamaq olar, amma çox olmamalıdır
📚 Mənbə:
“Al-Mudawwana al-Kubra”
.......
🟢 Hənbəli məzhəbi
Ən çox qəbul edilən qayda:
1/3 yemək
1/3 hədiyyə
1/3 sədəqə
📚 Mənbə:
“Al-Mughni” (İbn Qudamə)
.......
4. Şiə (Cəfəri) fiqhi
Şiə fiqhində (İmam Cəfər Sadiq (ə) rəvayətləri əsasında):
📚 Mənbə:
“Vəsail əş-Şiə” (Şeyx Hürr Amili)
“Təhzib əl-Əhkam” (Şeyx Tusi)
Qayda:
Qurban ətindən:
özün yemək olar
sədəqə vermək müstəhəbdir
yoxsullara paylamaq daha fəzilətlidir
İmam Sadiq (ə) buyurur:
“Qurban ətindən ye və ehtiyacı olanlara da ver.”
......
5. Ümumi fiqhi nəticə
Bütün məzhəblərin ortaq nəticəsi:
✔ Qurban ətini:
Özün yemək icazəlidir
Qohumlara vermək savabdır
Yoxsullara paylamaq ən fəzilətlidir
❗ Məcburi bölgü yoxdur (əksər məzhəblərdə), amma paylaşmaq güclü tövsiyədir.
.....
6. Qısa xülasə
Qur’an → yemək + yoxsullara vermək
Hədis → “yeyin, saxlayın, sədəqə verin”
Məzhəblər → bölüşdürmə müstəhəb və fəzilətlidir
Ən güclü prinsip → fakirə yardım əsas məqsəddir
İstəsən, sənə ayrıca:
“Qurban ətini kimlərə vermək olmaz?”
“Qurban ətini satmaq hökmü”
“Qurban ətinin saxlanma müddəti”
mövzularını da mənbələrlə izah edə bilərəm.
Qurban ətinin paylanılması ilə bağlı hədislərdə çox aydın və güclü göstərişlər var. Aşağıda səhih və məşhur mənbələrdən hədisləri tam şəkildə gətirirəm:
.......
.1. Səhih Buxari – Qurban ətindən yemək və paylama
📚 Səhih Buxari, Kitab al-Adahi
Peyğəmbər (s) buyurur:
“Qurban ətindən yeyin, saxlayın və sədəqə verin.”
📌 Mənbə:
Sahih al-Bukhari, Kitab al-Adahi (Qurban bölümü)
........
2. Səhih Müslim – Paylama və istifadə
📚 Səhih Müslim, Kitab al-Adahi
Peyğəmbər (s) buyurdu:
“Qurban ətindən yeyin, ehtiyacınız qədər saxlayın və yoxsullara verin.”
📌 Mənbə:
Sahih Muslim, Kitab al-Adahi
.........
3. Əhməd ibn Hənbəl – bölünmə tövsiyəsi
📚 Musnəd Əhməd ibn Hənbəl
Peyğəmbər (s) buyurdu:
“Qurban ətini üç hissəyə bölün: bir hissə özünüz üçün, bir hissə qohumlar üçün, bir hissə isə yoxsullar üçündür.”
📌 Mənbə:
Musnəd Əhməd, hədislər toplusu (Adahi babı)
.......
4. Əbu Davud – saxlanma və paylama
📚 Sunan Əbu Davud
Peyğəmbər (s) buyurdu:
“Qurban ətindən yeyin, saxlayın və sədəqə edin.”
📌 Mənbə:
Sunan Abu Dawud, Kitab al-Adahi
.......
5. Tirmizi – ümumi qayda
📚 Sunan Tirmizi
Peyğəmbər (s) buyurur:
“Qurban ətindən həm yeyin, həm də yoxsullara verin.”
📌 Mənbə:
Jami’ at-Tirmidhi, Kitab al-Adahi
.......
6. İmam Sadiq (ə) – Şiə mənbəsi
📚 Vəsail əş-Şiə
İmam Sadiq (ə) buyurur:
“Qurban ətindən ye və ehtiyacı olanlara da payla.”
📌 Mənbə:
Vəsail əş-Şiə, Kitab al-Dhəbaih
.......
7. İmam Baqir (ə) – paylaşma tövsiyəsi
📚 Şiə hədis mənbələri
“Qurban ətini ailənlə ye və möhtaclara da ver.”
📌 Mənbə:
Təhzib əl-Əhkam, Şeyx Tusi
.......
8. Hədislərin ümumi nəticəsi
Bütün bu hədislərdən çıxan əsas qayda:
✔ Qurban ətindən:
Yemək icazəlidir
Saxlamaq icazəlidir
Yoxsullara paylamaq vacib deyil, amma çox böyük savabdır
Paylaşmaq əsas məqsəddir
......
9. Qısa fiqhi nəticə
Hədislərə əsasən:
“Yeyin” → halal və icazəlidir
“Saxlayın” → ehtiyat və rahatlıq üçündür
“Paylayın” → əsas sosial məqsəd (fakirə yardım)\sualcavab.ge