Həya neçə cür olur?

İnsanın fiti sifətləindən ii də həyadı. Həyanın iki növü vadı ümumi və xüsusi. Ümumi həya odu ki, cəmiyyətdə lazımlı qədə həyaya və utancaqlığa malik olasan. Xüsusi həya isə odu ki, ailədə lazımlı qədə həyaya və utancaqlığa malik olasan. (Teyan) /Ümumi həya cəmiyyətə aid i həyadı. Misal üçün i insan din aliminin yanında i iş göməkdən həya edə. u cü həya ictimai aitələdə özünü üuzə veə. /Amma xüsusi həya ailə mühitinə aid olan i həyadı, yəni həyat yoldaşlaı aasında olan həyadı. Ailə övladlaa həyanı təlim veən ilk məktədi. Valideynlə onlaa sözləində, əftalaında və geyimləində həyaya iayət etməyi öyədi. Ailə mühitində iffət və həya səhədləi qounmalıdı. Hətta danışan zaman elə həyaya iayət etmək lazımdı. Allah Təala ailədə həyanın qounmasına dai əzi göstəişlə vemiş və uyumuşdu “Ey iman gətiənlə, sizin qullaınız və həddi-üluğa çatmayanlaınız (şəxsi yaşayış yeləinizə daxil olanda qəflətən giməli deyil,) üç dəfə (üç vaxtda) icazə almalıdıla Süh namazından qaaq, günota paltalaınızı çıxadığınız zaman və işa namazından sona ki, (həmin) üç vaxt sizin xəlvət vaxtlaınızdı. undan (həmin üç vaxtdan) sona sizə və onlaa (icazəsiz daxil olmaq) günah deyildi, (çünki) onla həmişə (ünsiyyət zəuəti üzündən) sizin ətafınıza dolanıla (və yaxud sizin i-iinizlə işiniz olu, get-gəl edisiniz və hə dəfə icazə almaq çətindi). Allah ayələi (hökmləini) sizə u cü əyan edi. Allah ilən və hikmət sahiidi”. (“Nu” 58). /Həyanın əhəmiyyəti. /Həyanın ağılın yanında məqamı öyükdü və həya hədislədə də xüsusi əhəmiyyətə malik olan i sifətdi. İmam Əli (ə) uyuu “Adəmin həyasının çoxluğu imanının dəlilidi”. “İffətin hədiyyəsi - həya və utancaqlıqdı”. “Dinin ən gözəl liası - həyadı”. /Həya olmadan iffətin mənası olmaz. İffət insanı mənəviyyata çatdıa. i gün i nəfə Həzət Peyğəməin (s) yanına gəli və deyi “Ya əsulallah! Mənə nəsihət vein!”. Həzət (s) uyuu “Heç i zaman qəzələnmə ki, onda Pəvədiga ilə münaqişə vadı”. Kişi deyi “Daha çox deyin”. Həzət (s) uyuu “O şey üçün ki, üz istəməlisən, ondan çəkin ki, onda gizli şik vadı”. Kişi yenə həmin sözü təka edi. Həzət (s) uyuu “Namaz qılan zaman elə il ki, sənin axııncı namazındı. Allahdan həya et, necə ki, ən yaxşı qonşundan həya edisən. Çünki u, yəqini çoxalda”. /İnsan həmişə yaxın qonşusundan həya edə və çalışa ki, aıı onun yanında getməsin. Həzət Peyğəmə (s) uyuu ki, əgə Allahdan u cü həya etsən, yəqinin atacaqdı. Çünki imanın ən üstün dəəcəsi - yəqindi. aşqalaından həya etdiyimiz kimi, Allahdan da həya etməliyik. Yəni, günah işlətməməliyik. /əzi günahla vadı ki, həya pədəsini cıa və onla iaətdi şəaxoluq, qumaazlıq, yesiz söz danışmaq, nəzakətdən uzaq zaafat etmək, aşqalaının eyini dilə gətimək, əxlaqsız insanlala otuu-dumaq. /İmam Sadiq (ə) uyuu ki, hə i Allah əndəsi ilə Allah aasında 40 pədə vadı və əndə nə zaman günah işlətsə, u pədələdən ii cııla. Çalışaq ki, həya pədəsini günahlala cıı paçalamayaq. Deyele.og