AXİRƏT ALƏMİNİN NECƏ İSBAT ETMƏK OLAR?

Digə dini əsasla kimi Axiət aləmi də iki yolla isat olunu ki, onladan ii ağıl və digəi isə ayə və əvayətlədən iaətdi. //span /Ağıl və düşüncə yolu ilə Axiət aləmini i neçə dəlillə isat etmək ola /1-Hikmət dəlili; /ildiyiniz kimi hə i insan uh və cisimdən iaətdi ki, onun əədi həyatının əsas amili də uhla ağlıdı. /İnsan u dünyada zəhmət çəki i sıa ləzzətlədən əhələnmək və nəhayət u dünya ilə vidalaşı topaq altında çüüyəək aadan getmək üçün xəlq olunmamışdı. Çünki ölməklə ütün va dövlət, çəkdiyi zəhmətlə və s.. heçə çıxı və eləliklə də hə i insanın həyat təzi mə\'nasız və puç sayılı. /İlahi sifətlədən ii də Allahın hikmətli olmasıdı. elə i həyat təzi isə Allahın hikmətindən çox-çox uzaqdı. /Digə təəfdən də qeyd olunmalıdı ki, insan əədilik və həmişə yaşamağı, ixtiyaında olan imkanlaın həmişəlik əlinda qalmağını sevən və tələ edən i mövcuddu ki, 70-80 ildən sona dünyadan köçü qə evində çüümək qoxusu u istəyi aadan apaaaq onu nakam qoyu. u isə heç i sağlam ağılla uyğun gəlmi. /Elə ütün unlaa göə də u dünyadan sona ayı i aləmin olması, ilahi hikmətin zəuiyyətləindəndi. /2-Ədalət dəlili; /ildiyiniz kimi insanla öz əməlləində ixtiya sahii olu, istədikləi pis və yaxşı əməlləi əncam veə ilələ. /ə\'zi insanla ömüləinin sonunadək Allaha əndəçilik edi saleh əməllə göü, ə\'ziləi isə ömüləinin sonunadək günah işlələ məşğul olu və hətta günah etdikləi halda dünyalaını dəyişilə. /Digə təəfdəndə i çox insanla dünyada öz imkanlaı, qüdətləi və s.. şeylədən istifadə etməklə zəif və imkansızlaa istədikləi zülmləi edilə ki, adətən u cü zülmkala dünyada zəngin və fiavan həyat süü və heç də öz çikin əməlləinin cəzasına çatmıla. /Allahın sifətləindən ii də onun ədalətli olmasıdı. elə i həyat təzi (salehlə və günahkalaın cavasız qalması) heç də ilahi ədalətlə uyğun gəlmi və heç i sağlam ağıl elə i işi qəul edə ilmi. /eləliklə saleh əndələ və günahkalaı i-iindən ayıd edi, salehləi mükafatlandımaq, zülmkalaı isə cəzalandımaq üçün u dünyadan aşqa i aləmin (axiət aləminin) olması ilahi ədalətin zəuiyyətləindən sayılı və əks təqdidə, u həyat təzinin Allah ədalətindən kəna olması kimi düşüncə və fiki meydana çıxa ilə. /3-Qüdət dəlili; /Ağıl və düşüncə yolu ilə Axiət aləmini isat edən dəlillədən ii də ilahi qüdətdən iaətdi. /Axiət aləminin valığı, çüüyü aadan getmiş i sıa valıqlaın i daha xəlq olunması u işin qeyi-mümkünlüyü ilə inka olunsa, ilahi qüdətə əsasən u fikiin yanlış olduğunu isat edə iləik. Məsələn, insanlaı müxtəlif itki, meyvə və s.. şeylədən atalaın elində nütfə kimi, analaın ətnində köpə uşaq şəklində vücuda gətiən və hə i köpəni oya-aşa çatdıan, həmçinin valıqlaı yoxdan xəlq edən Allah heç də çüümüş insanı i daha diildi Axiət aləmində hazı etməkdən aciz deyildi. /Allah-taala nəhayətsiz qüdət sahii olduğu halda u kimi işləi həyata keçiməkdən aciz qalmaz. Məsələn, əgə i mühəndis tikdiyi inanı dağıtdıqdan sona onu yenidən inşa edəcəyini iddia etsə, hamı ona inana. Çünki o, atıq i dəfə u işə qadi olduğunu süuta yetimişdi. Onun yenidən u işi acaacağına isə kimsə şühə etməz. /Elə ütün unlaa əsasən axiət aləminin valığı zəui və olasıdı. / / /Axiət aləminin isatı üçün çoxlu ayə və əvayətlə mövcuddu ki, uada onlaın ə\'zisini qeyd ediik /1-Zəlzələ suəsi /«ağışlayan və mehian Allahın adı ilə! Ye möhkəm zəlzələ ilə titədikdə və öz ağı yükləini xaic, etdikdə, insan (Heyətlə) deyə Göəsən yeə nə olmuşdu? O vaxt ye, camaatı (öyük) xəələdən agah edə. Çünki sənin əin ona elə ilham etmişdi. O gün xalq öz əməllləinin (cəza və mükafatını) gömək üçün qələdən pəakəndə halda xaic olala. eləliklə zəə qədə xeyi əməl sahii öz mükafatını göəcək və zəə qədə şə əməl sahii (də) öz əməlinin cəzasına çatacaqdı.» /2-Təğaun suəsi, ayə-7 /«Kafilə (elə) güman edilə ki, (öldükdən sona) i daha diilməyəcəklə...» /3-Mu\'minun suəsi, ayə-16 /«Və (ütün unladan sona) siz Qiyamət günü diiləcəksiniz.» /4-Nəql olunmuş əvayətə əsasən Uəyy ini Xələf çüümüş i sümüyü Həzət Peyğəməin (s) yanına gətii onu havaya sovuaaq dedi «u çüümüş sümükləi i daha kim diildə ilə?» Allah-təala u ayəni nazil etməklə ona elə cava vedi /«O öz xilqətini unudan halda izə misal çəkəək, «u çüümüş sümükləi i daha kim diildə ilə?»- dedi. (Ey peyğəmə!) Ona de ki, onlaı ilk dəfə yaadan Allah (çüümüş sümüyü) i daha diildəcək və o Allah hə şeyi xəlq etməyə (qadi və ) ilicidi.»[111] /5-həzət Əmiəl Mö\'minin Əli əleyhissalam uyuu /«Qiyamət günü mö\'minlə, kafilə və münafiqlə dəstə-dəstə gələək öz əməlləinin (mükafat və cəzasını) göəcəklə...»[112] /eləliklə qeyd olunmuş i sıa əqli dəlillə, həmçinin ayə və əvayətləə əsasən u dünyadan sona Axiət aləminin valığı zəui və əlli olu.